Saga Hraunbúða

Skálholt

 
Þess má vænta, að 11. nóvember verði jafnan talinn merkisdagur í menningarsögu Vestmannaeyja, því að þennan dag 1950 var Elliheimili Vestmannaeyja vígt með virðulegri viðhöfn. Við þá athöfn flutti bæjarstjórinn, hr. Ólafur Á. Kristjánsson, ræðu þá, sem hér er birt. Í henni er greint frá aðdraganda að stofnun Elliheimilisins o.fl. í því sambandi:
„Heiðruðu tilheyrendur.
Ég vil leyfa mér með fáum orðum að lýsa aðdraganda þess, að þetta hús var keypt til þess að verða vísir að elliheimili hér í bæ.
Allmörg ár eru síðan farið var að ræða það fyrir alvöru að koma hér upp heimili fyrir aldrað fólk, eins og víða annarsstaðar hér á landi.
Öllum ber saman um nauðsyn athvarfs fyrir aldrað fólk, sem ýmissa orsaka vegna hefir ekki ástæðu til að dvelja á heimilum skyldmenna, ef þá nokkrir eru, eða svo nákomnir, að þeir telji sér skyldur í þeim efnum. Hefur því eins og kunnugt er, verið leitað til sjúkrahússins, þegar nauðsyn rak, en það að sjálfsögðu valdið nokkrum truflunum á starfsemi sjúkrahússins.
Allmikið fé hefir verið áætlað af bæjarstjórninni til nýbyggingar elliheimilis, en ekki varð af framkvæmdum. Og svo kom Fjárhagsráð til sögunnar, sem ekki viðurkenndi þörfina, og synjaði jafnan um fjárfestingarleyfi.
Fyrsti fundur í elliheimilisnefnd var haldinn 28. apríl 1944. Hana skipuðu þá frú Elínborg Gísladóttir, Einar Guttormsson, Guðmundur Sigurðsson, Guðlaugur Hansson og þáverandi bæjarstjóri, Hinrik Jónsson.
Nú skipa nefndina, frú Elínborg, Einar og Guðmundur, sem hafa starfað í nefndinni frá upphafi, Hallberg Halldórsson og Ólafur Kristjánsson.
Þegar vonlaust var orðið um nýbyggingu að sinni, lagði nefndin til á fundi sínum 24. júlí 1948, að bæjarsjóður keypti húseignina Skálholt, til þess að hefja þar vísi að þeirri starfsemi, þó nefndin væri að sjálfsögðu ekki ánægð með þetta, þar eð allar hugmyndir í þessum efnum höfðu byggzt á því, að byggt yrði nýtt hús.
Á fundi bæjarstjórnar 30. júní sama ár var samþykkt samhljóða að kaupa eignina fyrir kr. 140.000,00, og afsal undirritað 30. september sama ár.
Á húsinu þurfti að gera miklar breytingar og endurbætur, og eru nú liðin 2 ár síðan þær hófust. Alls mun húsið nú kosta um kr. 520.000,00 með því innbúi sem komið er. Ennþá er allmikill kostnaður eftir við lagfæringu lóðar o.fl. —
Gestir munu af eigin sjón kynnast híbýlum, en gert er ráð fyrir, að húsið rúmi 23 vistmenn, auk starfsfólks.
Einstaklingar og félög hafa sýnt þessu máli skilning og velvilja með peningagjöfum.
Kvenfélagið Líkn hefir gefið húsgögn í setustofu, ásamt ljósakrónu. Auk þess lín og ullarteppi í 20 rúm, alls að verðmæti um 17 þúsund krónur.
Frú Guðríður Þóroddsdóttir, frá Víðidal, hefir gefið rúmar 5 þúsund krónur, sem varið var til kaupa á borðbúnaði.
Sjómannadagsráð gaf 10 þúsund krónur, sem varið var til kaupa á vefnaðarvöru, og til sérstaks búnaðar í herbergi sjómanna.
Jes A. Gíslason gaf þúsund krónur, sem er óráðstafað.
Karlakór Vestmannaeyja og barnakórinn „Smávinir“ undir stjórn Helga Þorlákssonar og formennsku Ragnars Halldórssonar, gáfu 2300 krónur til kaupa á hljóðfæri. Þessu er ekki ráðstafað.
Börn og tengdabörn hinnar látnu merkiskonu, Mörtu Jónsdóttur frá Baldurshaga, hafa stofnað minningarsjóð um hana með kr. 7.500,00. Skal tekjum sjóðsins varið til þess að gleðja vistmenn heimilisins.
Guðjón og Þorleifur Einarssynir hafa gefið 500 krónur til minningar um móður þeirra Þuríði Ólafsdóttur.
Auk þess hafa minni gjafir og áheit borizt, að upphæð um kr. 1.000 kr. Har. Eiríksson h.f. gaf vegglampa í setustofu.
Þessu fólki og félögum, færir elliheimilisnefnd beztu þakkir.
Elliheimilið fer nú að starfa og hefir Lilja Finnbogadóttir frá Vallartúni tekið að sér forstöðu heimilisins.
Ég vil svo enda þessi orð mín með því að óska þessu heimili vistmönnum og starfsfólki alls hins bezta og vona að með þessu verði bætt úr brýnni þörf og verði upphaf þess, að samfélag okkar hér í Eyjum sjái öllum þeim öldruðum mönnum og konum, sem hér dvelja og þess þurfa, fyrir notalegu heimili til dvalar á ævikvöldum.“
Húsið Skálholt, nr. 43 við Urðaveg er byggt árið 1925.
Hjónin Gísli Magnússon útgerðarmaður og Sigríður kona hans létu byggja húsið. Það er allt úr steinsteypu og var á sínum tíma talið vandaðasta íbúðarhús í Eyjum. Í húsinu eru 13 íbúðarherbergi, setustofa, borðstofa, eldhús og búr, þrjár geymslur, fjögur snyrtiherbergi, þar af eitt með baði.
Gagngerð viðgerð og miklar breytingar fóru fram á húsinu bæði innan og utan. Hersetumenn þeir, er hér dvöldu á styrjaldarárunum, notuðu húsið til íbúðar og þurfti húsið af þeim sökum mikillar viðgerðar við.
Enn er ýmislegl ógert, svo að elliheimilið fullnægi þeim kröfum, sem gera verður um dvalarskilyrði þar, þó að mikið sé fengið. Þar er þá fyrst að nefna hlýjan og bjartan vinnuskála fyrir blessað gamla fólkið, sérstaklega karlmennina. Enginn getur lifað á „einu saman brauði“ og sízt gamalt fólk, sem unnið hefir nótt með degi langa ævi. Vinnan er því gleðigjafi til hinztu stundar, ef kraftarnir og heilsan leyfa, og vinnugleði sinnar verða vistmenn Elliheimilis Vestmannaeyja að fá að njóta svo sem kostur er.
Þegar þetta er skrifað dvelja á elliheimilinu 6 konur og 4 karlmenn.
Þ.Þ.V.

 

Hjúkrunar- og  dvalarheimilið    Hraunbúðir  Vestmannaeyjum.

Stofnun dvalarheimilis aldraðra í Vestmannaeyjum á sér langa sögu. Það kom fyrst til umræðu í bæjarstjórn árið 1929, að þörf væri orðin fyrir dvalarheimili aldraðra eða eins og það var kallað þá – gamalmennahæli í Eyjum.
Ekkert áþreifanlegt gerðist þó í þeim málum fyrr en árið 1948 þegar húsið Skálholt við Urðarveg nr. 43 var keypt. Þar hófst rekstur elliheimilis í nóvember 1950.
Skálholt fór undir hraun í eldgosinu 1973 eins og flest hús í austurbænum.

Hraunbúðir
Í kjölfar þessara hamfara gáfu Norks handslag til Island, American Scandinavian foundation og ýmis félagasamtök á vegum Rauða krossins,  Vestmannaeyingum dvalarheimilið Hraunbúðir við Dalveg 3.
Húsið var afhent Vestmannaeyjabæ til eignar hinn 22.september 1974, en fyrstu íbúarnir, samtals 10 manns, fluttu inn í húsið 5.október 1974.

Veitt starfsleyfi.
Í upphafi var Hraunbúðum veitt starfsleyfi sem dvalarheimili fyrir 46 heimilismenn. Öll voru herbergin þá tvíbýli og sameiginlegt rými var borðstofa og föndurstofa í senn.
Föndurstofa.
Árið 1977 stóð Rauði krossinn fyrir stækkun föndurstofu Hraunbúða með það að markmiði að starfsemi föndurstofunnar nýttist ekki bara heimilisfólki Hraunbúða, heldur einnig öðrum eldri borgurum í Eyjum. Átti sú breyting sér stað árið 1980. Föndurvinna var á þessum tíma kostuð af Rauða krossinum og var svo fram til 1.maí 1981, en þá tók Vestmannaeyjabær við starfseminni.

 

Fót- og hársnyrting.
Árið 1981 var samþykkt að koma á fót- og hársnyrtingu að Hraunbúðum fyrir heimilisfólkið svo og fyrir eldri borgara bæjarins. Hefur sú starfsemi verið rekin þar síðan.  Í dag sinna sjálfstæðir verktakar þjónustunni.

Ný álma.
1997 fjölgaði einbýlum, hjónaherbergin lagfærð, ný aðstaða gerð fyrir vaktina og býtibúrið og sameiginleg setustofa stækkuð verulega. Árið 2021 tók HSU við rekstri Hraunbúða og hafa miklar endurbætur farið fram. Matsalur var færður í miðrými, nýtt vaktherbergi og nýtt býtibúr var tekið í gagnið 2022. Í dag eru engin tvíbýli á Hraunbúðum.

Sjúkraþjálfun.
Í tengslum við stækkunina var komið á fót aðstöðu fyrir sjúkraþjálfun að Hraunbúðum og gaf Sjómannadagsráð Vestmannaeyja og kvenfélagið Líkn tæki fyrir þjálfunina. Þessi aðstaða var tekin í notkun árið 2000 og var þá í umsjón sjúkraþjálfara og sjúkraliða.
Einnig er öllum heimilismönnum tryggð dagleg létt leikfimi og hreyfing og hafa íþróttakennari og sjúkraþjálfari yfirumsjón með þeim þætti.

Stór vinnustaður.
Hraunbúðir eru nú í um 2500 fermetra húsnæði – allt á einni hæð. Í dag er starfsleyfi fyrir 30 hjúkrunarrýmum, 4 dvalarrýmum og 1 hvíldarrými, auk 10 almennum rýmum fyrir dagdvöl.
Eru því Hraunbúðir einn af stærri vinnustöðum í Eyjum með um 50 starfsmenn í um 30 stöðu-gildum auk þess sem verktakar sjá um læknis- og lyfjaþjónustu, hársnyrtingu og fótsnyrtingu svo og ferðaþjónustu fyrir heimilis – og dagdvalarfólk.

Breyttir tímar
Á s.l. 25 árum hafa þarfir aldraðra og áherslur í öldrunarþjónustu breyst. Í heilbrigðisáætlun stjórnvalda er áhersla lögð á, að þróa og samhæfa þjónustunet aldraðra, heimilishjálp og heimahjúkrun, öldrunarlækningadeildir og stofnanavistun.
Á Hraunbúðum eru í dag eingöngu einbýli nema hjón séu í sama herbergi,  2018 var opnuð deild við austurenda Hraunbúða fyrir einstaklinga með sérhæfðar þarfir s.s alzheimer og þá sem þurfa umfangsmikla hjúkrun.  Þar er öll aðstaða mun betri en í eldri hlutanum og brautir í loftinu til að létta á umönnun.  Við þá viðbyggingu bættust við 5 ný herbergi en ekki fékkst þó leyfi til að taka inn fleiri einstaklinga. 

Góð þjónusta
Við höfum á að skipa góðu og hæfu starfsfólki sem leggur metnað sinn í að veita heimilis-mönnum góða þjónustu. Fjölgun hjúkrunarsjúklinga gerir aukna kröfur til starfsmanna sem sinna umönnun aldraðra og auka þörfina á endurmenntun starfsmanna.
Það er því mikilvægt að markvisst verði unnið að því  að efla menntun heilbrigðisstétta, þannig að starfsfólkinu sé gert kleift að takast á við ný verkefni í framtíðinni.